«مقصود نعیمی ذاکر»، مدیرعامل پیشین خانه تئاتر و از مدیران اسبق رسانه ملی، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار سینماپرس، با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار مدیریتی سازمان صداوسیما، به نقد ساختار فعلی رسانه ملی پرداخت و اظهار داشت: صداوسیما یک سازمان کاملاً تخصصی است و نمودار تشکیلات سازمان بر اساس تنوعی از تخصصها ترسیم شده است. از آنجا که متغیرهای جدیدی در فضای رسانهای جهان پدید آمده است، لازم است در شیوه تعامل بخشهای مختلف سازمان صدا و سیما با یکدیگر بازنگری شود. متأسفانه به دلیل جوانگرایی، بهویژه در معاونتهای برنامهساز، بسیاری از نیروهای متخصص کنار گذاشته شدند و حوزه تولید و ارسال پیام در سازمان دچار آسیب جدی شده است.
وی افزود: فقط در شغل تهیهکنندگی، مراحل مباشر تهیه، دستیار تهیه و دو مرتبهای که تهیهکننده یک باید طی کند، وجود دارد و مدیرگروه، در نمودار سازمانی، تهیهکننده ارشد است؛ در حالی که تقریباً بیشتر مدیران گروهها بدون طی این مراحل، سمت گرفتهاند و بسیاری از مدیران شبکهها حتی سابقه تولید برنامه ندارند و حتماً مرحله مدیریت گروه را طی نکردهاند. آنچه در این چند سال در حوزه برنامهسازی طی شده است، بیش از پیش سازمان را نیازمند بازنگری میکند. نقش نیروی انسانی ماهر در مشاغل گوناگون سازمانهای تخصصی بسیار حائز اهمیت است. لازم به ذکر است که بنده در این مجال، از منظر سیاسی به آسیبهای وارده به برنامهسازی نگاه نمیکنم و صرفاً بر اساس مأموریت سازمانی، نکاتی را عرض میکنم.
این مدیر اسبق سیما، در تشریح وظایف معاونت سیما و نقد عملکرد مدیریتی این معاونت، تصریح کرد: تعریف شبکهها لازم است بر اساس موضوع و رویکرد باشد. شبکههایی که بر اساس قالب برنامهسازی، سن مخاطب و... تعریف شدهاند، با خصوصیات انسان همخوانی ندارند.
وی افزود: مخاطبشناسی رسانه شبیه افعال مخاطب در زندگی شبانهروز است. مخاطب از صبح که بیدار میشود تا صبح روز بعد، با توجه به فیزیولوژی بدن و روحیه خود، نیازمندیهای گوناگونی دارد و چیدمان کنداکتور رسانه نباید در قالب ارسال پیام، ثابت باشد.
معنی در ادامه متذکر شد: شبکههایی که بر اساس قالب، سن مخاطب و... تعریف شدهاند، گوناگونی حالات مخاطب را هدایت نمیکنند و انتخاب را بر عهده مخاطب میگذارند؛ در حالی که چیدمان کنداکتور و هندسه قالبها و پیامها از مأموریتهای مهم معاونت سیماست. کنداکتور شبکهها ماهیتی شبیه برنامه درسی مدرسه دارد؛ لذا همانطور که فراوانی دروس آموزشی در یک روز بر مخاطبشناسی تکیه دارد و نمیشود تمام ساعتها را مثلاً به درس ریاضی اختصاص داد، چیدمان کنداکتور نیز دارای همین منطق است.
نعیمی با بیان ضرورت توجه ویژه به مخاطب کودک و نوجوان در رسانه ملی و مقتضیات این مخاطب و برنامه های تولیدی مرتبط با آنها بیان کرد: در گذشته، شبکهها موضوعی و رویکردی بودند. شبکه یک رویکرد ملی داشت و شبکه دو، خانواده، فرهنگ و ادب، وجه قالب آن بود و گروههای کودک و نوجوان در ساختار نهاد خانواده هدفگیری میشدند. گروههای کودک و نوجوان در ساعتهای مختلف و متناسب با موقعیت مخاطب، زمان پخش داشتند و برنامهها بر اساس نیاز سنی مخاطب در کنداکتور تعریف میشدند. اکنون که شبکه خردسال، کودک و نوجوان داریم، از یک ساعت به بعد از ظرفیت شبکه استفاده نمیشود و از نظر مخاطبشناسی درست است، اما ظرفیت شبکه تبدیل به کالربار یا موسیقی و تصویر میشود؛ لذا اختصاص یک شبکه ۲۴ ساعته به مخاطب کودک و نوجوان، اشتباه است. از سوی دیگر، در مدت زمان پخش برنامه، مخاطب را در گروههای خردسال، کودک و نوجوان بیش از حد لازم به رسانه مشغول میکند؛ در حالی که یکی از مأموریتهای رسانه، دور کردن مخاطب از رسانه است؛ مانند ترغیب مخاطب به مطالعه، ورزش و نظایر آن.
وی تاکید کرد: در شبکههای نمایش و آیفیلم که بر اساس قالب برنامهسازی تعریف شدهاند، گاهی یک فیلم خشن در نوبت تکرار، بعد از اذان صبح، پخش میشود؛ در صورتی که اگر شبکهها بر اساس موضوع و رویکرد تعریف شوند، هدایت مخاطب در تمام موضوعات، تمام قالبها و متناسب با نیاز مخاطب، قابل مدیریت است. از سوی دیگر، وقتی شبکهها بر اساس موضوع و رویکرد تعریف شده باشند، طراحی کانالهای دو یا چند ساعته در شبکهها، مدیریت پیام را دارای ساختاری منظم میکند و هر کانال میتواند توسط یک تیم تهیه، کاملاً هدفمند، پیام متناسب را طراحی و مخاطبشناسی کند. در این روشِ تعریف و ساختار، مأموریت مدیران شبکهها با هندسهای مشخص، از سوی اداره کل طرح و برنامه معاونت سیما، با توجه به موضوع اصلی، زیرموضوعات، تعداد کانالها، قالبهای برنامهسازی در هر کانال، تنوع مخاطب و... جهت اجرا به مدیران شبکهها ابلاغ میشود.
او ادامه داد: لذا ادامه فعالیت مرکز سیمرغ اشتباه است و ضرورتی ندارد و تشکیلات معاونت چابک میشود. همچنین مدیران شبکهها در اداره شبکه خود، تمام مسئولیت را بر عهده خواهند داشت و انگیزه مدیریتی آنان افزایش مییابد. اداره کل طرح و برنامه معاونت سیما لازم است در ابلاغ برنامه جامع به شبکهها، فراوانی قالبهای برنامهسازی را رعایت کند و طراحی به گونهای باشد که امکان بهرهبرداری حداکثری از نیروی انسانی هنری، فرهنگی و فنی، با کیفیت در تراز رسانه ملی، فراهم شود. در این برنامهریزی، تمام مخاطبان در همه دورههای سنی، جنسیتها و اقشار باید در نموداری دقیق پیشبینی شوند. از سوی دیگر، نسبت همکاری بینبخشی رسانه ملی با وزارت ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سازمان فرهنگی هنری و دیگر نهادها قابل پیشبینی خواهد بود.
این مدیر فرهنگی با اشاره به وظایف معاونت استانها اظهار داشت: تقسیمبندی در این معاونت بر اساس تقسیمات وزارت کشور و استانهاست؛ در حالی که رسانه ملی میتواند با رویکرد شاخصهای تمدنی، اقلیمی، قومی، زبانی، گویش و خردهفرهنگها، دارای تقسیمبندی نوینی باشد. در نگاهی اجمالی میتوان تعداد مراکز استان را تقریباً به یکسوم تقلیل داد و سازمان را در بهرهوری، حداکثری و چابک کرد. همچنین هزینه و سرمایهگذاری در مراکز را به سوی کیفیت و ارتقای برنامهها هدایت کرد. طبیعی است که در شبکههای منطقهای نیز میتوان کانالهایی دو یا چندساعته را در شبکه، متناسب با موضوعات و رویکردها، تعریف کرد. مأموریت اداره کل طرح و برنامه معاونت استانها، مشابه آنچه در معاونت سیما عرض شد، میتواند ساختارسازی محتوا، قالب ارسال پیام و مخاطبشناسی را مدیریت کند.
نعیمی با بیان این مطلب که در معاونت رادیو، شبکههای رادیو نیز نیازمند بازتعریف هستند و نگرش موضوعی باید از اصول تقسیمبندی باشد؛ تصریح نمود: متأسفانه سالهاست که رادیو، مخاطب کودک و نوجوان را در سطح لازم نادیده گرفته است؛ در حالی که بهویژه در خردسالان، از طریق قوای شنیداری، قدرت تخیل بسیار فعال میشود و پیامهای رادیویی و شنیداری در دورههای خردسالی و کودکی بسیار حائز اهمیت هستند. نسبت رادیو با فضای مجازی نیز نیازمند بازتعریف است. در شبکههای موضوعی، کانالهایی با عنوان «رادیو تاکسی»، «رادیو قطار»، «رادیو مترو»، «رادیو نگهبان»، «رادیو مهد کودک» و... میتوانند رادیو را کاملاً کاربردی کنند.
این مدیر فرهنکی با اشاره به ضرورت بازتعریف موضوعی معاونت مجازی سازمان صداوسیما، بیان کرد: این معاونت نیازمند تعریفهای موضوعی است.
تأسیس گروههای برنامهساز در این معاونت بسیار ضروری است. این معاونت نسبت وسیعی با آرشیو سازمان و دیگر آرشیوهای مکتوب، سمعی و بصری کشور دارد و میتوان ادعا کرد که میزان بهرهوری از آرشیوها در این معاونت، ثروتی عظیم در فضای رسانهای کشور است. حتی با رویکرد بینالمللی و شناساندن ایران عزیز به جهان، میتواند آثار فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مهمی داشته باشد. لذا لازم است برای تولید محتوا در فضای مجازی، امکانات وسیعی فراهم شود و این معاونت با دیگر معاونتهای رسانه ملی همکاری نزدیک و تنگاتنگ داشته باشد.
وی تاکید کرد: لازم به ذکر است که مأموریتهای رسانه ملی در ساختار معاونتها نسبت به یکدیگر دارای اولویت نیستند، بلکه مأموریتهای تعریفشده در بخشهای مختلف رسانه ملی، تکمیلکننده پازل رسانهای کشور هستند و هیچ معاونتی نسبت به معاونت دیگر برتری ندارد.
نعیمی در مورد معاونت برونمرزی اظهار داشت: در دوران جدید تاریخ ایران، بعد از دو نبرد دوازدهروزه و دفاع رمضان، هم دنیا طور دیگری به ایران نگاه خواهد کرد و هم ایران باید آنطور که لازم است، خود، تمدن و فرهنگاش را به جهانیان نشان دهد. لذا رویکرد برنامهسازی در معاونت برونمرزی، هم در تلاقی با محور مقاومت و هم ایران قدرتمند، نیازمند بازنگری هوشمندانه و اثربخش است. بهویژه برای مخاطبان دختر، بانوان، کودکان و نوجوانان که حتماً تمایل دارند بدانند چگونه ملتی با تمدن هفتهزارساله، تنوعی از مقاومتها را در مقابل قدرتمندترین نیروهای نظامی جهان از خود نشان داده است. از سوی دیگر، تلاقی معاونت برونمرزی با معاونت مجازی، سرفصل بسیار مهمی است و یکی از راهبردهای رسانه ملی در این دوران خواهد بود.
این مدیر اسبق رسانه ملی با انتقاد از عملکرد مرکز موسیقی، تصریح نمود: سازمان به مرکز موسیقی نیاز ندارد؛ بلکه به کارشناسان موسیقی نیاز دارد که در معاونتها، بر حسب ضرورت و نیاز، به کار گرفته شوند. تجربه نشان داده است که مرکز موسیقی، ناخواسته، اثربخشی محدودی دارد. برای مثال، اگر بخواهیم موسیقی ملی، نواحی و قومی را اصالت ببخشیم و توسعه دهیم، جای آن در معاونت استانهاست. از سوی دیگر، مرکز موسیقی هم تولیدکننده است و هم ناظر؛ در حالی که کاملاً واضح است امکان نظارت بر پخش موسیقی از رادیو را ندارد و در تولید نیز کاملاً محدود به کمیتی اندک و کیفیتی در محدودهای خاص است. تمام ظرفیتهای موسیقی و نسبت آنها با برنامهها نیز با ساختار کنونی مرکز، قابل کارسازی نیست. همچنین انتخاب موسیقی برای برنامهها، به جای ساختن موسیقی، از نکاتی است که گاه ساختن و توسعه موسیقی متکی به برنامه را تحت تأثیر قرار میدهد. موسیقی کودک و نوجوان از مقولههای فراموششده در سازمان است. سرودهای دستهجمعی که گاهی از شبکه امید پخش میشود، موسیقی کودک و نوجوان نیست. موسیقیای که نوجوانان اجرا میکنند، موسیقیای نیست که دوست دارند بشنوند.
او ادامه داد: بنابراین بین تولیدات توسط کودکان و نوجوانان، که کارکرد هویتی دارد، و موسیقیای که تمایل دارند بشنوند، تفاوت وجود دارد. اگر به گرایش نوجوانان و جوانان به موسیقیهای کرهای در این دوران توجه شود، متوجه خواهیم شد که نپرداختن به هر سرفصلی، به این معنا نیست که مخاطب نیاز خود را تعقیب نمیکند. لذا باید موسیقی کودکان، نوجوانان و جوانان متناسب با فرهنگ و تمدن ایران تولید شود. از سوی دیگر، جدا از علاقهمند شدن مخاطب به موسیقیهای کرهای، سبک زندگی آنان نیز در میان مخاطبان گسترش مییابد. لذا تولید موسیقی با توجه به تنوع نیازهای مخاطب، در مرکز موسیقی توفیق جامعی نداشته است.
نعیمی همچنین با انتقاد از عملکرد کمیته مجریان در رسانه ملی، بیان کرد: در سازمان، کمیتهای برای مجریان وجود دارد که افراد برای اجرا باید از این کمیته مجوز داشته باشند. این کمیته دارای ضوابطی است و مجریان پخش زنده نیز با مجریان برنامههای تولیدی، شاخصهای متفاوتی دارند. آنچه لازم است به ضوابط این کمیته اضافه شود، این است که سازمان نباید مجریِ صرف داشته باشد و مجریان باید از یک تخصص علمی نیز برخوردار باشند. در واقع، رسانه ملی نیازمند «مجری ـ کارشناس» است، نه صرفاً مجری.
وی افزود: متأسفانه همین موضوعِ صرفاً مجری بودن، همواره برای سازمان هزینههایی داشته و دارد؛ تا جایی که یک مجری از صبح تا شب روی آنتن است و در تمام موضوعات، با رویکردهای متفاوت، اظهار نظر میکند.
گاهی نیز به کارشناس مهمان، اجازه اظهار نظر لازم را نمیدهد و بدون داشتن تخصص، از او در کارشناسی پیش میافتد. لازم است موقعیت نظارتی بر رفتار و عملکرد مجریان، هم در رسانه و هم بیرون از رسانه، ایجاد شود تا از فرصت آنتن رسانه ملی، خدای ناکرده، منافع شخصی یا موقعیتهای سیاسی و اقتصادی حاصل نشود.
مدیرگروه سابق کودک و نوجوان شبکه دو با ارائه چند پیشنهاد با توجه به دفاع مقدس رمضان، متذکر شد: رسانه ملی، وزارت ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات و دیگر مراکز فرهنگی، امکان تولید گسترده فیلم کوتاه و مستند را برای هنرمندان فراهم کنند تا این روزهای مهم تاریخ ایران، از نگاه بسیاری از هنرمندان مجرب و جوان، ثبت شود. جشنواره مردمی فیلم و عکس موبایلی شهروندان از سوی رسانه ملی اعلام شود تا همه مردم بتوانند آثار خود را به شمارهای ارسال کنند و رسانه ملی آرشیو وسیعی از تصاویر و آثار صوتی با نگاه مردمی را جمعآوری کند. این قطعه از تاریخ ایران، قطعهای بسیار مهم از تاریخ جهان است.
وی افزود: در خیابانها و میدانها، میزهای رسانه تعبیه شود تا بهویژه کودکان، نوجوانان و جوانان، پشت میز «بعثت مردم» اظهار نظر کنند. جهان از بلوغ ایرانیان دچار حیرت است و تمام زوایای «حیرتکده ایران» باید ثبت و ضبط شود. نسل آینده به عمق این صحنهها نیاز دارد. خیابان حجاب در تهران و در هر شهر، خیابانی که از عصر جمعه به بعد برای یادبود کودکان میناب آماده شود تا کودکان و نوجوانان، به همراه خانوادههای خود، آنجا جمع شوند، نقاشی بکشند، سخن بگویند، بنویسند، نمایش خیابانی اجرا کنند و... تا این خونهای پاک، پیوسته پیام خود را به جهان برساند. حادثه میناب را نباید بگذاریم جهان فراموش کند و رسانه ملی لازم است پوششی مداوم، درخور واقعه و شایسته، به آن اختصاص دهد.
«مقصود نعیمی» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: وزارت آموزش و پرورش، با کمک شهرداری و مردم، در هر شهر یک مجتمع آموزشی به نام کودکان میناب احداث کند. شهرستان میناب را به یک مرکز رسانهای جهانی تبدیل کنیم و همواره از کشورهای مختلف، خبرنگاران دعوت شوند تا این حادثه همواره زنده بماند. ثبت ملی و جهانی مدرسه میناب که انجام شد، بسیار کار خوبی است و این سند، نشاندهنده یکی از هولناکترین وقایع ضدبشری است. برگزاری جشنواره تولیدات «دفاع رمضان» نیز میتواند به نام کودکان میناب نامگذاری شود.
ارسال نظر